هر کسی که تاکنون توانسته بهطور آگاهانه خود را از یک کابوس بیدار کند، نوعی از رؤیای شفاف را تجربه کرده؛ رؤیاهایی که در آنها رؤیابین میداند در حال رؤیا دیدن است و اغلب میتواند بر آنچه رخ میدهد کنترل داشته باشد. اکنون گروهی از پژوهشگران بر این باورند که این نوع خاص از تجربه ذهنی ممکن است روزی بهعنوان شکلی جایگزین از درمان مورد استفاده قرار گیرد.
یک تیم بینالمللی از پژوهشگران، تحقیقات پیشین درباره بیماران بالینی را که به دلیل اختلال استرس پس از سانحه و شرایط دیگر از کابوسهای مزمن رنج میبردند، مرور کردند تا به یک پرسش پاسخ دهند: آیا ممکن است یک نوع رؤیا بتواند مسیر نوع دیگری از رؤیا را تغییر دهد؟ اگرچه تمام رؤیاهای شفاف با آگاهی از رؤیا دیدن مشخص میشوند، اما تنها در زیرمجموعهای که با عنوان رؤیاهای شفاف کنترلی شناخته میشوند، رؤیابین قادر است اعمال و رویدادها را دستکاری کند. این همان نوعی از رؤیای شفاف است که پژوهشگران اکنون معتقدند میتواند در یک درمان مورد استفاده قرار گیرد.
پژوهشگران در مطالعهای که بهتازگی در مجله Annals of Medicine & Surgery منتشر شده، نوشتند که رؤیای شفاف کنترلی بهعنوان یک راهکار درمانی برای کاهش علائم اختلال استرس پس از سانحه و اضطراب، از جمله کاهش کابوسها، امیدبخش به نظر میرسد.
رؤیاهای شفاف کنترلی، از افزایش فعالیت در قشر پیشپیشانی پشتیجانبی منشأ میگیرند؛ یکی از مهمترین بخشهای مغز در حوزه شناخت. همچنین قشر شکمیمیانی پیشپیشانی، که مرکزی برای آنچه شبکه حالت پیشفرض نامیده میشود و شبکهای عصبی فعال در زمان استراحت و دخیل در تصمیمگیری است، در این فرایند نقش دارد. سایر بخشهای مغز که برای احساس خودآگاهی ضروری هستند شامل محل اتصال گیجگاهیجداری، که به معطوف کردن توجه به محرکهای غیرمنتظره کمک میکند، و پیشگوشه، که کنترل تغییرات توجه را بر عهده دارد و در هویت شخصی، بازیابی حافظه و تجربههای گذشته نقش ایفا میکند، میشوند.
با این حال، خود حالت رؤیای شفاف از طریق فعالیت همزمان آمیگدالا و هیپوکامپ برانگیخته میشود؛ دو ساختار مغزی که هر دو در تقویت حافظهها و شکلدهی حافظههای هیجانی رویدادها نقش دارند. این نواحی مغزی در کنار یکدیگر به رؤیابین اجازه میدهند بدون آنکه صرفاً آنچه میبیند را یک توهم بپذیرد، کنترل رؤیا را در دست داشته باشد.
پژوهشگران در جریان بررسی حجم زیادی از مطالعات بالینی دریافتند که رؤیای شفاف میتواند بهعنوان ابزاری برای مداخله در کابوسها و در قالبی علمی که روانشناسی و علوم اعصاب را با هم ترکیب میکند، مورد استفاده قرار گیرد. آنها همچنین دریافتند که آثار رؤیای شفاف با نتایجی که از مصرف مواد روانگردان حاصل میشود شباهت دارد.
از آنجا که رؤیای شفاف پتانسیل افزایش تابآوری هیجانی و آگاهی نسبت به فرایندهای فکری را دارد، این تیم پژوهشی آن را بهعنوان یک گزینه بالقوه و قابل اتکا برای درمان اختلال استرس پس از سانحه در نظر میگیرد؛ روشی که قدرت غلبه بر کابوسهای مزمن و اضطرابی را که از پی آنها باقی میماند، در اختیار خود بیمار قرار میدهد. با این حال، همچنان به بررسیهای بیشتری نیاز است پیش از آنکه کلینیکهای خواب با مراکز درمان تروما ادغام شوند و افرادی که مستعد گسستگی روانی یا روانپریشی هستند، ممکن است بهتر باشد از درگیر شدن شدید با رؤیای شفاف پرهیز کنند، زیرا این حالت رؤیایی با هر دو وضعیت شباهتهایی دارد.